Methorsterweg 34 - 6991 TZ - Rheden - Nederland - Tel. +31 26 4955285 - E-mail: natuurfotograaf@haico.nl
Vernieuwd op: 16 november 2003
>> Europese Nationale Parken & Reservaten
- >> Bialowieza
NP
- >>> 1995 - september
- >>> 1996 - mei
- >>> 1997 - april
- >>> 1997 - aug./nov.
- >>> 1999 - april
- >>> 2001 - april
- >>> 2003 - januari
- >>> Artikel: PAN Parks
- >> Biebrza NP
- >> Texel NP
- >> Veluwezoom NP
- >>> 1995 - september
Bialowieza
PAN Parks; de keerzijde van de medaille
"Ontdek de jungles van Europa", "De toerist als natuurbeschermer" en "Onbekend maakt onbemind, onbemind maakt onbeschermd" zijn enkele kreten waarmee het Wereld Natuur Fonds (WNF) ons westerlingen probeert warm te laten lopen voor een mede door hen gelanceerde project PAN Parks. Nu het project een paar jaar in het Poolse Bialowieza draait, ben ik in het voor mij bekende dorpje gaan kijken naar de resultaten.
Vanuit Nederland boek ik via de website van PAN Parks Polen een kamer bij een van de deelnemers aan het project en stap ik, milieubewust, op de trein naar Bialowieza. Het doel van het PAN Parks project staat mij helder voor de geest; door middel van het stimuleren van toerisme in de omgeving van belangrijke Europese nationale parken draagvlak kweken bij de plaatselijke bevolking voor de bescherming van deze gebieden. De gedachte van het WNF is daarbij als de plaatselijke bevolking een boterham kan verdienen met toerisme, zij het nationaal park met rust laten en uiteindelijk zich hard gaan maken voor de bescherming daarvan. Het WNF benadrukt wel dat het bij het PAN Parks project moet gaan om duurzaam toerisme, kleinschalig van opzet en opgebouwd en geëxploiteerd door de plaatselijk bevolking. Met het idealistisch idee dat een klein beetje van de wereld ga verbeteren nader ik in het begin van de middag Bialowieza.
Als ik het dorp Bialowieza met de bus binnen rij, zie ik links van mij een splinternieuw hotel opdoemen met rieten kap en nog totaal in kerstsfeer, er hangen over lichtjes en er staat een arrenslee buiten met van berkentwijgen gemaakte rendieren ervoor. In mijn ogen zorgen hotels er niet voor dat de lokale bevolking er beter van wordt. Zij betalen het liefst lage lonen en kopen hun grondstoffen in waar het het goedkoopste is en dit hoeft dus niet in het dorp te zijn. Daarnaast is het meestal zo dat de mensen die in het hotel verblijven er ook eten, er een fiets huren en vanuit het hotel met een goedkoper afgekochte gids het nationaal park gaan bezoeken. Voordat ik bij mijn bushalte ben staat er nog een groter hotel langs de weg, ook splinternieuw. Blijkbaar ziet niet alleen de lokale bevolking de mogelijkheden in om iets te verdienen aan het toerisme, grote investeerders die nog nooit van het PAN Parks project gehoord hebben weten Bialowieza ook te vinden en komen als Hyena's massaal op het reeds door een ander gevangen en gedood dier af.
Op weg naar mijn logeeradres merk ik dat gelukkig niet alles veranderd is in Bialowieza, maar er is toch ook veel nieuwbouw bijgekomen van grote stenen huizen. Het merendeel van de huizen bestaat nog grotendeels uit hout en tot voor kort waren er ook wel huizen van steen in aanbouw. Dit gebeurde bijna altijd volgens het principe van als we geld hebben kopen we een stapel stenen, zijn deze op, dan beginnen we weer als er voldoende geld is voor de volgende stapel. Maar nu lijkt alles te kunnen, in een paar jaar tijd komen de meest fantastische bouwwerken als paddestoelen uit de grond geschoten.
Als ik bij mijn logeeradres ben bel ik aan bij het huis waar het PAN Parks logo aan de muur is geschroefd. Het is een groot huis. Een dame doet de deur open, er wordt een 'tolk' gehaald, en ik word gevraagd haar te volgen. We steken de straat over en lopen naar een splinternieuw gebouw. Daar mij een kamer wordt aangewezen. Na het aanwijzen van het toilet en douche zijn ze, voor ik verder nog iets kan vragen, weg. Gezellig 's avonds rond de tafel zitten en verhalen aanhoren over het dorp en Bialowieza Nationaal Park (BNP) gaat er niet echt in zitten.
Om toch wat contact proberen te maken met de mensen waarbij ik te gast ben, besluit ik de volgende dag iets voor mijzelf te gaan koken. Aangezien ik aangewezen ben op de keuken bij hen in huis, lijkt dit een mooie gelegenheid meer te weten te komen over de reden van deelname aan het PAN Parks project. In de keuken worden mij de kookspullen aangewezen en kort daarna trekken zij zich weer terug in een van de vele kamertjes in het huis. Volhardend probeer ik het na het eten nog eens en na de weersvooruitzichten stuur ik het gesprek in de richting van het PAN Parks project. Ik had al schitterende vragen bedacht over het hoe en waarom, maar deze kon ik snel naar de prullenbak verwijzen. Er was voor hen eigenlijk maar een reden om deelnemer te zijn en dat was geld. En ook als ik de volgende dag in het dorp nog navraag doe, blijkt dat voor meer mensen te gelden.
Later in de week kom ik in de gelegenheid kennis te maken met twee mensen van het Poolse WNF die nauw betrokken zijn bij het PAN Parks project en het BNP. Vanuit een klein kantoortje uit Hajnowka (20 km van Bialowieza) coördineren zij verschillende projecten die allemaal betrekking hebben op het nationaal park en haar omgeving. Als ik hen confronteer met mijn bevindingen uit Bialowieza zijn ze eerst een beetje geschokt. Misschien niet omdat zij het niet weten, maar mogelijk meer omdat deelnemers het openlijk toegeven en daarmee toeristen als ik het te horen krijgen. Want als we er over door praten blijkt dat ze wel degelijk beseffen dat er een groep is die alleen voor het geld deelnemen. Als ik vervolgens te horen krijg dat ze Engelse les krijgen, een fax te leen hebben om bereikbaar te zijn en ze slechts een kleine bijdrage hoeven te betalen om deel te nemen vind ik het niet zo gek. Immers heel Nederland en waarschijnlijk ook de rest van Europa ligt al vol met folders en we worden overspoeld met artikels in bladen als Panda, Op Pad en Grasduinen. Zoveel publiciteit en als je daar dan voor bijna niets aan mee kan doen, dan ben je een dief van je eigen portemonnee om dat niet te doen.
Als ik vertel waar ik logeer, blijkt dat ik het ook beter had kunnen treffen. Ze vertellen mij dat de fax al drie maanden zonder inkt staat en dat het WNF al verwoede pogingen heeft gedaan om dit probleem op te lossen. De deelnemers zijn namelijk wel verplicht de apparatuur in functie te houden. Mijn logeeradres is volgens het WNF een wat minder goed voorbeeld van een PAN Parks deelnemer. Vervolgens vertellen ze het verhaal van een andere deelnemer; een man die met zijn gasten het nationaal park in gaat, met ze op de fiets stapt om de bossen rond het nationaal park te verkennen en bewust een kleine groep mensen onder zijn dak wil hebben. Toch denk ik, hoewel juist deze mensen de doelgroep vormen van het PAN Parks project, dat dit nog steeds een kleine groep is. De groep zal mogelijk in de toekomst nog groeien, maar voorlopig delven zij het onderspit.
We praten nog wat door over het toerisme en ik merk op dat er misschien wat veel hotels en andere slaapplaatsen in Bialowieza zijn gekomen. Dit is ook een probleem waar het WNF mee te kampen heeft. Er zijn nu al 300 bedden in hotels en aan het eind van het jaar zijn dit er 500, daarnaast zijn er ook nog eens 300 bedden in pensions en bij mensen thuis. Slechts een klein gedeelte hiervan is aangesloten bij het PAN Parks project. In Bialowieza gaat het om zo'n tien adressen, een zeer klein percentage van het aantal beschikbare bedden. Zeker als men zich realiseert dat er maar één klein hotel deelnemer is en de rest zijn onderkomens bij mensen thuis. Het WNF verwacht dat er binnen enkele jaren zo'n 1000 bedden staan op een bevolking van 2000 inwoners.Bij het opstarten van het PAN Parks project heeft het WNF enkele doelen uiteengezet, zoals hierboven beschreven, maar geven zij ook aan hierop streng te zullen controleren. Wat valt er te controleren als slechts een zeer klein gedeelte mee doet aan het project en de rest het ook wel red zonder het PAN Parks logo bij de voordeur, maar wel kan profiteren van de gratis publiciteit? In het dorp worden in rap tempo oude (historische) gebouwen afgebroken, om ruimte te maken voor een wildgroei van hotels en pensions. Het sloopafval wordt op allerlei plaatsen in het dorp opgestapeld. Daarbij is het draagvlak voor natuurbescherming nog ver te zoeken, want inmiddels wordt het bos plat gelopen, zijn er plannen om het dorp uit te breiden en liggen er voorstellen op tafel voor een verruiming van de houtkap in de bossen in de directe omgeving van het nationaal park.
© Tekst en fotografie: Haico van der Burgt
Klik op de beelden! Hierdoor komt u in de gelegenheid om ze beter te beoordelen, en ontvangt u extra informatie over de foto en haar locatie.
Links: Op een van de vuilstortplaatsen in Bialowieza liggen o.a. afgedankte asbesthoudende golfplaten.
Rechts: De paden in het strikte reservaat van het nationaal park worden inmiddels zo druk belopen dat zij steeds verder uitdijen.
Links: Mijn verblijf bij een van de PAN Parks deelnemers, op de voorgrond het splinternieuwe gebouw voor de logies en aan de overzijde van de weg het huis van de eigenaar.
Rechts: Voor een van de grote hotels staat een lange rij rijtuigen klaar om de gasten te vermaken met een lichttoer, ik kan u verzekeren dat het geen Parijs is.
Links: Een van de in aanbouw zijnde hotels, groot en vaak totaal niet in het straatbeeld passend.
Rechts: Houtkap; officieel niet aan de orde in het nationaal park, maar daar buiten nog de gewoonste zaak van de wereld. De potenties om nog ooit het nationaal park uit te breiden worden hiermee verspeeld.
© Copyright 2003 - Natuur- en Landschapsfotograaf Haico van der Burgt